Հոդված · Վարկեր
Լիզինգի պայմանները և ձևակերպումը Հայաստանում․ ինչ պետք է իմանալ նախքան պայմանագիր կնքելը
Լիզինգը ֆինանսավորման գործիք է, որը թույլ է տալիս ձեռք բերել գույք, սարքավորումներ, տրանսպորտային միջոցներ կամ արտադրական տեխնիկա՝ առանց դրանց ամբողջ արժեքը միանգամից վճարելու։ Այն կարևոր նշանակություն ունի բիզնեսի զարգացման, արտադրական կարողությունների ընդլայնման և նոր ներդրումային ծրագրերի իրականացման համար։

Հայաստանում լիզինգային ծառայություններից կարող են օգտվել իրավաբանական անձիք, անհատ ձեռնարկատերերը, ֆիզիկական անձինք՝ կախված ֆինանսական կազմակերպության առաջարկած ծրագրից։
hamematir.com հարթակում կարող եք լրացնել լիզինգի օնլայն դիմում և ստանալ լիզինգատուների պատասխանները ձեր անձնական էջում։ Համապատասխան առաջարկը հաստատելուց հետո անհրաժեշտ է այցելել լիզինգ տրամադրող ընկերություն և կնքել լիզինգի պայմանագիր։
Իսկ ի՞նչ է պետք լիզինգի պայմանագիր կնքելու համար։ Պայմանագիրը կնքելուց առաջ կարևոր է հասկանալ դրա գործողության սկզբունքը, ֆինանսական պարտավորությունները, պահանջվող փաստաթղթերը և իրավական առանձնահատկությունները։
Ի՞նչ է լիզինգը և ինչպե՞ս է այն աշխատում
Լիզինգը ֆինանսական վարձակալություն է, որի ֆինանսավորման մեխանիզմը հաճախորդին հնարավորություն է տալիս ձեռք բերել և օգտագործել իրեն անհրաժեշտ գույքը՝ դրա արժեքը վճարելով պայմանագրով սահմանված ժամանակահատվածում և պարբերական վճարումներով։
Լիզինգի գործարքում հիմնականում ներգրավված են երեք կողմեր՝
- Լիզինգատուն՝ բանկը կամ համապատասխան իրավասություն ունեցող մասնագիտացված կազմակերպությունը, որը ձեռք է բերում գույքը և տրամադրում լիզինգով։
- Լիզինգառուն՝ ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, ով օգտվում է գույքից և կատարում սահմանված վճարումները։
- Վաճառողը կամ մատակարարը՝ այն կազմակերպությունը, որից ձեռք է բերվում լիզինգի առարկան։
Գործարքի իրականացման քայլերը հետևյալն են․
- լիզինգառուն ընտրում է անհրաժեշտ գույքը և մատակարարին,
- լիզինգատուն ձեռք է բերում այն սեփականության իրավունքով և պայմանագրով սահմանված վճարի դիմաց հանձնում լիզինգառուի ժամանակավոր տիրապետմանն ու օգտագործմանը։
Լիզինգի առանձնահատկությունը
Պայմանագրի գործողության ընթացքում ձեռք բերված գույքը մնում է լիզինգատուի սեփականությունը։ Պայմանագրի ավարտին գույքի սեփականության իրավունքը փոխանցվում է լիզինգառուին, եթե դա նախատեսված է պայմաններով և կատարվել են համապատասխան վճարումները։
Լիզինգի միջոցով հնարավոր է ձեռք բերել՝
- ավտոմեքենաներ և տրանսպորտային միջոցներ,
- գյուղատնտեսական և շինարարական տեխնիկա,
- արտադրական սարքավորումներ,
- բժշկական և լաբորատոր սարքավորումներ,
- առևտրային և սպասարկման ոլորտի համար անհրաժեշտ տեխնիկա,
- որոշ դեպքերում՝ անշարժ գույք։
Լիզինգի առավելությունները
Հաճախորդը կարող է սկսել օգտագործել անհրաժեշտ ակտիվը՝ առանց դրա ամբողջ արժեքը միանգամից վճարելու։ Սա հատկապես օգտակար է այն բիզնեսների համար, որոնք ցանկանում են պահպանել իրենց շրջանառու միջոցները և ուղղել դրանք ընթացիկ գործունեությանն ու զարգացմանը։
Լիզինգի ձևակերպման կարգը Հայաստանում և պահանջվող փաստաթղթերը
Հայաստանում լիզինգի ձևակերպումը սկսվում է Ֆինանսական կազմակերպությանն ուղղված դիմում-հայտի ներկայացումով, որը կարելի է անել օնլայն։
Դիմելուց առաջ խորհուրդ ենք տալիս․
- Ուսումնասիրել տարբեր կազմակերպությունների առաջարկները,
- Համեմատել կանխավճարի չափը, տոկոսադրույքը, մարման ժամկետը և լրացուցիչ վճարները։
Լիզինգի ձևակերպման հիմնական փուլերն են՝
- Գույքի և մատակարարի ընտրություն։ Հաճախորդն ընտրում է այն գույքը, որը ցանկանում է ձեռք բերել լիզինգի միջոցով, և ներկայացնում տեղեկություններ դրա արժեքի ու մատակարարի վերաբերյալ։
- Հայտի ներկայացում։ Լիզինգառուն դիմում է բանկին կամ լիզինգային կազմակերպությանը՝ ներկայացնելով անհրաժեշտ տվյալներն ու փաստաթղթերը։
- Ֆինանսական գնահատում։ Կազմակերպությունն ուսումնասիրում է դիմողի ֆինանսական վիճակը, եկամուտները, գործող պարտավորությունները և վճարունակությունը։ Բիզնեսի դեպքում կարող են գնահատվել նաև գործունեության ոլորտը, շրջանառությունը և ֆինանսական հաշվետվությունները։
- Ֆինանսավորման պայմանների հաստատում։ Գնահատման արդյունքներով որոշվում են ֆինանսավորման չափը, կանխավճարը, տոկոսադրույքը, ժամկետը և հնարավոր լրացուցիչ ապահովումները։
- Պայմանագրի կնքում և գույքի ձեռքբերում։ Հաստատումից հետո կնքվում է լիզինգի պայմանագիրը, լիզինգատուն ձեռք է բերում գույքը, և այն հանձնվում է լիզինգառուին։
- Վճարումների իրականացում։ Լիզինգառուն պայմանագրով սահմանված ժամանակացույցով կատարում է պարբերական վճարումները։
Լիզինգի ձևակերպման համար պահանջվող փաստաթղթերը՝
- Ֆիզիկական անձանցից՝
- անձը հաստատող փաստաթուղթ,
- հանրային ծառայությունների համարանիշ կամ համապատասխան տեղեկանք,
- եկամուտները հաստատող փաստաթղթեր,
- բանկային հաշվի քաղվածքներ,
- ձեռք բերվող գույքի վերաբերյալ փաստաթղթեր։
Իրավաբանական անձանցից և անհատ ձեռնարկատերերից՝
- պետական գրանցման և իրավաբանական անձի տվյալները,
- տնօրենի կամ լիազորված անձի անձը հաստատող փաստաթուղթ,
- ֆինանսական հաշվետվություններ,
- հարկային և բանկային քաղվածքներ,
- գործունեության և եկամուտների վերաբերյալ տեղեկություններ,
- գույքի ձեռքբերման հաշիվ-ապրանքագիր կամ գնառաջարկ,
- անհրաժեշտության դեպքում՝ երաշխավորության կամ լրացուցիչ ապահովման փաստաթղթեր։
Փաստաթղթերի վերջնական ցանկը սահմանում է ֆինանսական կազմակերպությունը՝ իր ներքին ընթացակարգերի և ռիսկերի գնահատման չափանիշների համաձայն։
Լիզինգի հիմնական պայմաններն ու տոկոսադրույքները
Լիզինգի պայմանները կարող են էականորեն տարբերվել՝ կախված ֆինանսավորվող գույքի տեսակից, արժեքից, դիմողի ֆինանսական վիճակից, պայմանագրի ժամկետից և ընտրված կազմակերպությունից։
Դրանք են՝
- Կանխավճար։ Չափը սահմանվում է ֆինանսական կազմակերպության առաջարկով։ Որոշ ծրագրեր նախատեսում են նաև զրոյական կանխավճար, սակայն այդ դեպքում կարող են պահանջվել լրացուցիչ ապահովումներ կամ սահմանվել այլ ֆինանսական պայմաններ։
- Տոկոսադրույք։ Լիզինգի տոկոսադրույքը կարող է լինել ֆիքսված կամ փոփոխական՝ կախված պայմանագրից։
- Ֆինանսավորման ժամկետ։ Կախված է գույքի տեսակից և դրա օգտագործման նպատակներից։ Կարող է տատանվել մի քանի ամսից մինչև մի քանի տարի։
- Լիզինգային վճարումներ։ Կարող են իրականացվել ամսական կամ պայմանագրով սահմանված այլ պարբերականությամբ։ Ներառում են ֆինանսավորման մայր գումարի և տոկոսների համապատասխան բաղադրիչները։
- Ապահովագրություն և լրացուցիչ ապահովումներ։ Որոշ դեպքերում լիզինգի առարկայի ապահովագրությունը պարտադիր պայման է։ Ֆինանսական կազմակերպությունը կարող է նաև պահանջել երաշխավորություն կամ լրացուցիչ գրավ։
- Արժույթ։ Լիզինգը կարող է տրամադրվել ՀՀ դրամով կամ արտարժույթով՝ կախված տվյալ կազմակերպության ծրագրից։ Արտարժույթով ֆինանսավորման դեպքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել փոխարժեքի փոփոխության հետ կապված ռիսկերը։
Հայաստանում որոշ լիզինգային ծրագրեր կարող են ներառել նաև պետական աջակցություն և տոկոսադրույքի սուբսիդավորման մեխանիզմներ։ Ուստի լիզինգ ընտրելիս պետք է համեմատել ոչ միայն հայտարարված տոկոսադրույքները, այլև ամբողջ պայմանագրի ընթացքում վճարվելիք գումարը, կանխավճարը, միջնորդավճարները, ապահովագրության ծախսերը և հնարավոր տույժերը։
Լիզինգի պայմանագիր․ կարևոր կետերն ու լիզինգի մասին օրենքը
Լիզինգի պայմանագիրը գործարքի հիմնական իրավական փաստաթուղթն է։ Այն սահմանում է լիզինգատուի և լիզինգառուի իրավունքներն ու պարտականությունները, ֆինանսավորման պայմանները, գույքի օգտագործման կարգը և պայմանագրի դադարեցման հիմքերը։
Հայաստանում լիզինգի իրավահարաբերությունները կարգավորվում են ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով։ Լիզինգին նվիրված են 677-684-րդ հոդվածները և դրանց հարակից դրույթները։ 2020 թվականի հունիսի 18-ի օրենսդրական փոփոխություններով համապատասխան կարգավորումները վերաշարադրվել են՝ «ֆինանսական վարձակալություն» հասկացության փոխարեն կիրառելով «լիզինգ» եզրույթը։
Օրենսդրության համաձայն՝ լիզինգի պայմանագիրը կնքվում է գրավոր։ Անշարժ գույքի լիզինգի պայմանագիրը ենթակա է նոտարական վավերացման, իսկ դրանից ծագող իրավունքները՝ պետական գրանցման։
Պայմանագիր կնքելուց առաջ անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել հետևյալ դրույթներին․
- Լիզինգի առարկայի նկարագրություն։ Պայմանագրում պետք է հստակ նշված լինեն գույքի տեսակը, մակնիշը, մոդելը, տեխնիկական բնութագրերը, արժեքը և նույնականացման տվյալները։
- Լիզինգի ընդհանուր արժեք և վճարումների ժամանակացույց։ Անհրաժեշտ է ուսումնասիրել կանխավճարի չափը, ամսական վճարումները, տոկոսադրույքը, միջնորդավճարները և պայմանագրի ամբողջ ընթացքում վճարվելիք գումարը։
- Գույքի սեփականության իրավունք։ Պետք է հստակեցնել, թե ինչ պայմաններով և երբ է գույքը փոխանցվելու լիզինգառուի սեփականությանը։
- Ապահովագրություն և սպասարկում։ Պետք է պարզել՝ ով է պատասխանատու գույքի ապահովագրության, տեխնիկական սպասարկման, վերանորոգման և շահագործման հետ կապված ծախսերի համար։
- Ուշացումներ և տույժեր։ Պայմանագրում պետք է նշված լինեն վճարումների ուշացման հետևանքները, տույժերի հաշվարկման կարգը և հնարավոր լրացուցիչ ծախսերը։
- Վաղաժամկետ մարում և պայմանագրի լուծում։ Կարևոր է պարզել՝ արդյոք հնարավոր է վաղաժամկետ մարել պարտավորությունները, ինչ վճարներ կարող են առաջանալ և ինչ պայմաններով կարող է դադարեցվել պայմանագիրը։
- Գույքի վերադարձման պայմաններ։ Պետք է հստակ սահմանված լինեն այն դեպքերը, երբ պայմանագրի խախտման կամ լուծման հետևանքով գույքը ենթակա է վերադարձման լիզինգատուին։
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի կարգավորումների համաձայն՝ լիզինգառուն որոշ դեպքերում իրավունք ունի անմիջականորեն վաճառողին ներկայացնելու պահանջներ՝ կապված գույքի որակի, ամբողջականության կամ մատակարարման ժամկետների խախտման հետ։
Միաժամանակ լիզինգառուն պարտավոր է պահպանել գույքը, օգտագործել այն պայմանագրով սահմանված նպատակներով և կատարել վճարումները սահմանված ժամկետներում։
Ի՞նչ ստուգել մինչև լիզինգի պայմանագիր կնքելը
Մինչև պայմանագիրը ստորագրելը խորհուրդ է տրվում․
- համեմատել առնվազն մի քանի ֆինանսական կազմակերպությունների առաջարկները,
- հաշվարկել լիզինգի ամբողջական արժեքը,
- ուսումնասիրել տարեկան փաստացի տոկոսադրույքը,
- ճշտել բոլոր միջնորդավճարներն ու լրացուցիչ ծախսերը,
- պարզել վաղաժամկետ մարման պայմանները,
- ուսումնասիրել ապահովագրության և գույքի սպասարկման պահանջները,
- ուշադրությամբ կարդալ պայմանագրի լուծման և տույժերի վերաբերյալ դրույթները։
Խորհուրդներ լիզինգի դիմել պատրաստվողներին
- Ուշադրություն դարձրեք պայմանագրում նշված կանխավճարի չափին, ապահովագրության (ԿԱՍԿՈ) պահանջներին և գույքի փոխանցման պայմաններին։
- Դիմեք լիզինգի օնլայն հայտով՝ ավտոմեքենայի, սարքավորման, տեխնիկայի կամ անշարժ գույքի համար։ Տեսե՛ք, թե որ լիզինգատուները կստանան հայտը, հաստատեք փոխանցումը և հետևեք յուրաքանչյուր պատասխանին ձեր անձնական էջում։


